شهر هیدج در استان زنجان در بخش مرکزی شهرستان ابهر در 75 کیلومتری شرق زنجان در عرض جغرافیایی 36 درجه و 15 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 49 درجه و 7دقیقه در دشت وسیع زنجان- ابهر با روند شمال غربی جنوب شرقی بین ارتفاعات طارم از شمال شرقی کوههای سلطانیه از جنوب و جنوب غرب که عارضه سطح الا رض خاص قابل توجهی در آن وجود ندارد واقع شده واز گذشته از کانونهای مهم جمعیتی استان بوده ، از نظر تاریخ جوان است مورخ نامی مغول حمدا ... مستوفی که در نیمه اول قرن هشتم کتب تاریخی خود را تالیف کرده است با همه ی احاطه و اشرافی که به منطقه داشته اسمی از هیدج نبرده است . در خصوص وجه تسمیه ی شهر هیدج اینگونه گفته شده که در اصل هودج بوده و در اثر استعمال عامیانه « واو» به « یاء » تبدیل شده است در کتاب تاریخ زنجان موسوی آمده است که یکی از خوانین که آثار سنگ قبرش در این شهر موجود است قبل از آبادی آنجا با کجاوه ی زرّین [ هودج] در حال حرکت از این محل بوده است که کسالتی به خاتون عارض می شود به ناچار از هودج نزول کرده ، خیمه و خرگاهی می زنند تا بلکه کسالت بر طرف و عارضه بهبودی یابد ، ولی نو عروس ، جهان خانم در این محل – که بین اهالی هیدج به حی مردان معروف است – فوت می نماید . واز آن روی اینجا به هودج معروف وبعد ها به هیدج تغییر می یابد.
مرحوم حکیم هیدجی در دیوان خود به طرز بدیعی از زادگاهش یاد می کند
مرا جایگه صفحه ی هیدج است که بر نو عروس جهان هودج است
این شهر دارای حوزه ی علمّیه ی دینی است که قدمت بنای آن به بیش از یک ونیم قرن می رسد و در دوران فعالیت خود منشا خیر و برکت فراوان بوده و مردان فاضل و ادبای فر هیخته ای را در دامان خود پرورده است که از جمله ی آنان می توان به مرحوم حکیم هیدجی ، مرحوم ملا غلامرضا اصولی ، مرحوم ملا نظر علی هیدجی ، مرحوم حاج ملا محمد حسین فخیمی (معروف به حاج آخوند) مرحوم حاج شیخ عبدالرحمان محمدی ،مرحوم حاج شیخ فضایل فاضلی و ... اشاره کرد.
و سابقه شهری آن به سالهای دهه40 برمی گردد این شهر در بین شانزده شهر استان رتبه پنجم جمعیتی بعد از مراکز شهرستانهای زنجان،ابهر ، خرمدره وقیدار(خدابنده)در رتبه چهارم به لحاظ محدوده خدماتی
و قانونی و بزرگتراز قیدار (خدابنده) می باشد. در سالهای دهه ای 60-70جمعیت آن از خدابنده نیز بیشتر بوده است متاسفانه در سه دهه اخیر به دلیل تغییرات سیاسی اداری در منطقه و عدم سرمایه گذاری در بخش های مختلف ا قتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی وعمرانی این شهر و توجه خاص به شهرهای دیگر ، هیدج رونق وجایگاه خودش را به تدریج از دست داد.
جمعیت هیدج درسال 1345 درحدود (4700نفر )در سال 1355(6212نفر ) درسال1365 (9107نفر ) در سال 1375(10727نفر) بوده است و نسبت جمعیت شهری هیدج نسبت به شهرستان به ترتیب 15درصد ، 10 درصد ، 9در صد بوده است که یک سیر نزولی داشته است.
مساحت این شهر در حدود5کیلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دریا 1600متر می باشد . به دلیل وجود شیبب و کوههای شمالی و جنوبی این شهر دارای منابع آب غنی و رودخانه های متعددی می باشد وبه دلیل وجود منابع آب سطحی و زیر زمینی فعالیت های کشاورزی رونق زیادی دارد و به لحاظ آب هوایی جزءاقلیم خیلی سرد .معتدل می باشد.
این شهر به لحاظ تقسیمات سیاسی اداری در دهه های گذشته دچار تحولاتی گردیده ، به طوری که از سال1357جزء شهرستان ابهر بوده و با تغییراتی که در سال1376در تقسیمات سیاسی اداری شهرستان رخ دادخرمدره از ابهر منتزع و با الحاق شهر هیدج و روستا ههای همجوار شهرستان جدیدی بدون لحاظ کردن ویزگی های طبیعی ، اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی شکل گرفت بار دیگر در سال 1378 این شهر از شهرستان خرمدره منتزع وبه شهرستان ابهر الحاق گردید.
بابه وجود آمدناین تغییر و تحولات در تقسیمات سیاسی اداری منطقه و تغییر مرزها و رقابت بین شهرهای منطقه بویژه مراکز این دو شهرستان ، هیدج به دلیل شرایط ذکر شده دچار دستخوش تغییرات و مشکلات و عقب ماندگی هایی در خصوص زیر ساخت های اقتصادی ، احتماعی و فرهنگی گردید. به طوری که شهر هیدج از قدیم الایام به عنوان مرکز تجاری و خدماتی و فرهنگی منطقه عمل می نمود و حوزه نفوذ آن نه تنها شهرها و روستا ههای همجوار بلکه مناطق خدابنده ، سلطانیه و طارم را نیز شا مل می شد.
منبع : سایت /http://www.hidaj.com/?Page=History
